محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
مقدمه 70
خلاصة الحكمة ( فارسى )
را به عنوان نسخهء اساس قرار مىداديم و اختلاف نسخهء « ب » را در حاشيه متذكر مىشديم . ولى به سبب ظرافت و اهميتى كه كتب طبى دارا هستند ، ما روش تصحيح قياسى را برگزيديم ؛ از اين رو در موارد اختلاف ، نسخهاى را كه رساتر ، روان تر و صحيحتر به نظر مىرسيد ، در متن قرار داديم . ادعاى ظرافت و اهميت كتب طبى ، سخنى به گزافه نيست . گاهى يك نقطه يا يك كلمه مىتواند تأثير يك دارو را دگرگون سازد . بنابراين در تصحيح خلاصة الحكمة به اختلاف نقطهها نيز اشاره نمودهايم ، مثلًا تفاوت دو عبارت « سكنجبين با ماء الشعير » و « سكنجبين يا ماء الشعير » تنها در يك نقطه است ؛ امّا تأثير آن دو متفاوت است . بنابراين هر چند در ابتداى امر چنين به نظر مىرسد كه هر كس مىتواند با مقابلهء دو نسخه ، يكى را ، به عنوان نسخه اصل و ديگرى را به عنوان نسخه بدل انتخاب نمايد ، اما به هنگام تصحيح مشخص مىشود كه چنين نيست . گاه يك نقطه و يا يك ويرگول و يا يك حركت ، معنا را تغيير مىدهد . به موارد زير كه در تصحيح كتاب با آن مواجه شديم ، توجه كنيد : « خون را به حبل بازداشتم » يا « خون را به حيل بازداشتم » . « فوت قوه » يا « قوت قوه » . « مرمكى ، اسطوخودوس ، نيم يك مثقال » يعنى نيم مثقال يا « مرمكى ، اسطوخودوس ، نيم ، يك مثقال » ، كه در اين صورت ، نيم ، نام يك گياه است . « كحلِ شيافِ ماميثا » يا « كحل ، شياف ماميثا » . « شيرِ سگ » يا « شير سگ » كه اولى لبن الكلب و دومى نام يك گياه است . در موارد اختلاف بين دو نسخه با رجوع به كتب معتبر طبى - مانند : قانون بوعلى ، ذخيره خوارزمشاهى و خصوصاً ديگر كتب مؤلف ، يعنى : مخزن الادويه ، قرابادين و معالجات ، نسخهء مناسب را در متن قرار داديم و نسخه ديگر را به عنوان نسخهء بدل در حاشيه ضبط كرديم . در مواردى نيز هر دو نسخه ، اشتباه بود . در اين موارد ، طبق تأليفات ديگر عقيلى و كتب معتبر ديگر ، كلمهء صحيح را جايگزين نموديم و دو نسخهء ديگر را در حاشيه ذكر كرديم . اين شيوهء تصحيح ، هر چند در شيوههاى تصحيح رايج نيست و گاه نادرست است ، اما به سبب اهميت كتب طبى - كه رابطهء مستقيم با بهداشت و سلامت جامعه و افراد دارد -